Լոռու մշակութային գանձերն ու Դեբեդի կիրճը
📍Վայրը՝ Լոռի
Բացահայտեք Լոռու մշակութային գանձերն ու Դեբեդի կիրճի հիասքանչ բնությունը։ Այս անհատական ճանապարհորդության ընթացքում կայցելեք ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում ընդգրկված Հաղպատի և Սանահինի վանքերը, Զառնի-Պառնի քարանձավային համալիրը և Ախթալայի հայտնի վանք-ամրոցը՝ եզակի որմնանկարներով։ Լոռին ձեզ կդիմավորի միջնադարյան պատմությամբ, վանական ժառանգությամբ և տպավորիչ լեռնային տեսարաններով։
Հաղպատի վանական համալիր
Հաղպատի վանական համալիրը հիմնադրվել է 976 թվականին՝ Աշոտ Գ Ողորմած թագավորի հովանավորությամբ։ Այն գտնվում է գեղատեսիլ հովտի վրա բարձրացող սարահարթում և միջնադարյան Հայաստանի խոշորագույն հոգևոր, կրթական ու գրական կենտրոններից մեկն էր։
Համալիրը ներառում է եկեղեցիներ, եզակի գավիթներ, մատուռներ, գրատուն-մատենադարան, զանգակատուն, սեղանատուն և դամբարաններ։ Գլխավոր եկեղեցին՝ Սուրբ Նշանը, կառուցվել է 970–991 թվականներին Խոսրովանույշ թագուհու նախաձեռնությամբ։ Այն խաչաձև գմբեթավոր կառույց է, որտեղ մասամբ պահպանվել են որմնանկարներ։ Արևմտյան կողմից եկեղեցուն կից է XIII դարի գավիթը։
Համալիրի կազմում են նաև Սուրբ Գրիգոր և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիները, գրատուն-մատենադարանը, որտեղ ընդօրինակվում էին ձեռագրեր, եռահարկ զանգակատունը, կամարաշարերով սեղանատունը և դամբարանային սրահները՝ Ամենափրկիչ խաչքարով։
Սանահինի վանական համալիր
Սանահինի վանական համալիրը հիմնադրվել է 966 թվականին՝ նույնպես Աշոտ Գ Ողորմածի հովանավորությամբ և X–XII դարերում դարձել Կյուրիկյան թագավորության կարևոր հոգևոր, կրթական և վարչական կենտրոն։
Ավանդույթի համաձայն՝ «Սանահին» անվանումը մեկնաբանվում է որպես «սրանից հին», ինչը արտացոլում է նրա պատմական կապն ու մրցակցությունը Հաղպատի հետ։ Համալիրը ներառում է տարբեր ժամանակաշրջանների կառույցներ՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, գլխավոր Ամենափրկիչ տաճարը՝ խաչաձև գմբեթավոր կառուցվածքով, ինչպես նաև Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին, որն առանձնանում է իր արտաքին կլոր և ներքին խաչաձև գմբեթավոր հորինվածքի յուրօրինակ համադրությամբ։
Սանահինը միջնադարյան Հայաստանի գիտության և գրավոր մշակույթի խոշոր կենտրոններից էր՝ փաստորեն կատարելով համալսարանի գործառույթ։ Նրա զարգացումը կապված է նշանավոր գիտնական Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու գործունեության հետ։ Այստեղ գործել են դպրոցներ և գրադարաններ, ընդօրինակվել ձեռագրեր, պահպանվել են դամբարաններ և եզակի ճարտարապետական լուծումներ, այդ թվում՝ երկու խորան ունեցող եկեղեցի։
Զառնի-Պառնի
Զառնի-Պառնի քարանձավային-ամրոցային համալիրը գտնվում է գեղատեսիլ կիրճում՝ դեպի լեռներն ու Կայան բերդը բացվող տեսարաններով։ Այն ներառում է Զառնի և Պառնի քարանձավ-ամրոցները, ինչպես նաև Ցակ-Էր քարանձավը, որը կապված է գիտնական Հովհաննես Իմաստասերի մասին ավանդությունների հետ։
Համալիրը վերականգնվել է 2016–2019 թվականներին և այսօր գործում է որպես բացօթյա թանգարան, որտեղ ներկայացված են ավանդական կենցաղի և տնտեսության տարրեր։ Այստեղ հայտնաբերվել են XIV–XV դարերի գինեգործության հետքեր, ինչպես նաև բնական աղբյուր, որը տեղացիները համարում են բուժիչ։
Ախթալա
Ախթալայի Սուրբ Աստվածածին վանքը վանք-ամրոց է, որը գտնվում է բարձրադիր հրվանդանի վրա և շրջապատված է X դարի պաշտպանական պարիսպներով, որոնք կառուցվել են Կյուրիկյան Բագրատունիների օրոք։
Պատմականորեն հայտնի լինելով որպես Պղնձահանք՝ այն կարևոր կրոնական և մշակութային կենտրոն էր հայ քաղկեդոնականների համար։ Գլխավոր՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, հայտնի է XIII դարի բացառիկ պահպանված որմնանկարներով, որոնք ստեղծվել են հազվագյուտ գունանյութերով՝ կինաբարով և լաջվարդով, պատկերելով Հին և Նոր Կտակարանների տեսարաններ։
Վանքի տարածքում պահպանվել են նաև միանավ եկեղեցի, տնտեսական կառույցներ և ձեռագրական ավանդույթներ, որոնք կապված են Ավետարանների և պատմագիտական աշխատությունների ընդօրինակիչների գործունեության հետ։
XIX դարի երկրորդ կեսին վանքը հանդիսացել է հայկական հույների հոգևոր կենտրոնը։
Այսօր Ախթալան համարվում է տարածաշրջանի ամենայուրահատուկ հուշարձաններից մեկը՝ շնորհիվ իր ճարտարապետության, որմնանկարչության և բացառիկ պատմական նշանակության։
Ծառայություններ և պայմաններ
🌦️ Հասանելի է ամբողջ տարվա ընթացքում | ⏳ 11-12 ժամ | ↔️ Հեռավորություն՝ մոտ 380 կմ
Արժեքի մեջ ներառված է՝
Հարմարավետ տրանսպորտ
Որակավորված զբոսավարի ծառայություններ
🎟️ «Զառնի-Պառնի» քարանձավային համալիրի մուտքի տոմսեր
💧 Շշալցված խմելու ջուր
📸 Լուսանկարչական կանգառներ
Զեղչեր երեխաների, դպրոցականների և մի շարք սոցիալական խմբերի համար
Արժեքի հաշվարկ և նախնական ամրագրում
❗Ամրագրումը կատարվում է էքսկուրսիայի օրվանից ոչ ուշ, քան 36 ժամ առաջ։