Մ․թ․ա VII դարի երկրորդ կեսում Արարատյան տերությունը սկսում է վերապրել իր ճգնաժամը, ինչը բերում է տարածքային կորուստներ, քաղաքական և ռազմական ձախողումներ, պետականության ապակենտրոնացում և իշխանափոխություն
Վաղ երկաթի ժամանակաշրջանում (մ․թ․ա. 12-9-րդ դարեր) ասորեստանյան կայսրության ծավալապաշտական նկրտումները ստեղծում էին գործոններ տարբեր ցեղային միությունների միավորման համար: Լեռնաշխարհի տարածքում գլխավորապես ստեղծվել էին երկու կարևոր…
Բիաինիլիի արքաները երբեք իրենց պետությունը Ուրարտու չեն կոչել: Պարզապես ասորեստանցիները Հայկյանների պետության անունը տարածեցին նոր հանդես եկած թագավորական տոհմի տիրույթների վրա և պետությունը կոչեցին իրենց արտասանությամբ Ուրարտո
Հատկանշական է, որ այն ոչ թե էթնիկ խմբավորման անուն է, այլ հենց տեղանուն, ինչը թարգմանաբար նշանակում է «գետերի երկիր»: »։«Նաիրի» անվամբ են իրենց երկիրը կոչում Ուրարտուի տիրակալները ասուրերենով գրված իրենց արձանագրություններում։
Մ․ թ․ա II հազարամյակի կեսերին Հայկական լեռնաշխարհում տարածում են գտել հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մի քանի խոշոր ցեղային խմբեր, որոնք ձևավորեցին հայ ժողովրդի կազմավորման հիմքը: