OST Armenia
  • Welcome to the official site of the Non – Governmental Organization “Cultural center of the East”.
  • Բարի գալուստ «Արևելքի երկրների մշակույթի կենտրոն» հասարակական կազմակերպության պաշտոնական կայքէջ:
  • Добро пожаловать на официальный сайт ОО «Центр Культуры Востока».

Ermenistan

Ermeni halkının şekillendiği ve kendine özgün bir kültür geliştirdiği yer olarak Ermenistan, Orta Doğuda bulunuyor ve medeniyetin en eski merkezlerinden biridir. Ermenistan’ın yer aldığı bölge, Ermeni Platosunu kapsıyor.

 Tarihi Ermenistan,  Büyük Hayk (Büyük Ermenistan) ve  Küçük Hayk ( Küçük Ermenistan) olmak üzere ikiye ayrılmıştı. Arşakuni Hanedanı döneminde Ermenistan, gelenekleri, milli kıyafetleri ve lehçeleri  birbirinden farklı olan  ve tarih, ekonomi  ve doğa bakımından birer ayrı “dünya” oluşturan 15 vilayetten ibaretti.

 Küçük Hayk, Fırat’ın batısında, Anti-Toros sıradağıarına (Aladağlar) kadar uzanan bölgeyi kapsamaktaydı. Bizans İmparatorluğu döneminde Küçük Hayk, Birinci, İkinci ve Üçüncü Hayk olmak üzere üç idari bölgeden ibaretti.

 Gürcüler ve Kürtçe’nin Kurmanci lehçesiyle konuşan Kürtler dışında yabancılar, Ermenistan’ı genellikle Armenia olarak adlandırıyor. Ermenistan hakkındaki en eski kayıtlar, henüz  İ.Ö 6. Yüzyılda var olduğunu kanıtlamakta. Pers İmparatoru Birinci Darius tarafından üç dilde yazdırılmış Behistun Yazıtlarında Ermenistan için Babilce “Urartu”, Eski Farsça “Armina” ve  Elamice “Harminuya” isimlerin yer alırken adeta aynı dönemden beri  Yunanca’da “Arminia” ismi kullanılmaktadır.

ERMENILER

Armenian ostarmenia

Europid ırkının armenoid antropolojik tipine ait olan Ermeniler, Ermeni Platosunun yerli ulusudur.

Ermeniler, Ermenistan Cumhuriyeti’nde, Dağlik Karabağ’da ve Gürcistan’daki Javakhk bölgesinde çoğunluk oluşturuyor. Ermeni Diyasporası da oldukça büyüktür. Dünyada Ermenilerin toplam sayısı 13 milyon cıvarındadır.

301 tarihinde Ermenistan’da resmi din olarak kabul edilen Hristiyanlığın, Ermenilerin millii kimliğinin ve Ermeni halkının öz korunmasında çok  büyük rol oynamıştır.

Ermeni Apostolik Kilisesi, Hıristyan kiliseleri arasında kendi özel yere sahiptir.

Daha fazla oku →

ERMENI PLATOSU

Armenian_highland

Ermeni Platosu , Küçük Asya (Anadolu) yarımadasının doğusunda, Karadeniz, Güney Kafkas ve Yukarı Mezopatamya ovaları ile Iran ve Anadolu  yaylaları arasında bulunuyor. Arazisi yaklaşık 400 bin kilometrekaredir, orta yukseliği 1700 metredir, bazı zirvelerin yüksekliği 4-5 bine ulaşıyor, en  yüksek zirvesi ise 5165 metre yüksekliği olan Ararattır.

ostarmenia

Doğusunda İran Platosu, batısında Küçük Asya yarımadası, kuzeyinde Kafkasya dağları , güneyinde ise Mezopotamya ile sınırlı olan Ermeni Platosunun yüzölçümü aklaşık 350 bin metrekaredir, ortalama deniz seviyesinden yüksekliği  1500-1800 metredir ve komşu ülkelerden daha yüksek bir konuma sahiptir. Bu özelliği nedeniyle de  bazen “Dağ  Adası” olarak adlandırılmıştır. ostarmenia

Ermeni Platosunun etrafını,  kuzey -batıda Doğu Pontus Dağları, Kuzeyde Küçük Kafkas Dağları ve Güneyde Toros Dağları çeviriyor. Doğuda Urmiye gölüne ve (Ermeni) Kara Dağına kadar uzanan Ermeni Platosunun batı sınırında ise Anti-Toros ve Anti-Pontus bulunuyor.

ostarmenia

Ermeni Platosunun doğusundan batısına kadar geçer Haykakan Par Sıradağıarı (Aras Güneyi Dağları), platoyu kuzey ve güney olmak üzere ikiye ayırıyor. Doğuda Masis Dağı (Büyük Ararat, 5165 metre – Ermeni platosunun en yüksek zirvesidir) ile başlayan Haykakan Par, batı Fırata kadar uzanıyor. Masis’ten sonra Sipan (4434 metre, Van gölünün kuzey kıyısında bulunuyor) ve bugünkü  Ermenistan Cumhüriyeti topraklarındaki en yüksek dağ olan Aragats (Alagöz Dağı, 4090 metre) bulunuyor. (Ayrıntılı olarak: Ermeni Platosu. Röliyefi)

Ermeni Platosu, bir deprem bölgesidir, burada sık sık yer sarsıntıları yaşanıyor.

Ermeni Platosu’nun iklimi de bulunduğu coğrafi konumdan, röliyefinden, Akdeniz, Karadeniz ile Hazar Denizi ile İran ve Anadolu yaylaların yakınlığından etkileniyor.

Su kaynaklarının zenginliğiyle dikkat çeken  Ermeni Platosu, Orta Doğu’nun en önemli  su  kaynağıdır. Eprat (Fırat),  Tigris (Dicle), Erasx (Aras), Kura, Kelkit Çayı ve Çoruh, Ermeni Platosu’ndan  başlıyor.

Ermeni Platosu’nda volkanik (Ürmiye, Tsovk) ,  tekto-volkanik (Van, Sevan, Arpi, Gaylatu/Balık Gölü/) volkanik (Hançala, Pervane),  krater (Nemrut , Ajdahak), buzul  (Alagöz, Karagöl, Qari ) ve heyelan (Parz) gölleri bulunmaktadır..

Ermeni Platosu doğal kaynaklar bakımından çok zengindir.  En eski  zamanlardan beri burada bakır, kurşun, gümüş ve altın madenleri işleniyordu,  M.Ö. 2-inci milenyumdan beri ise bölgede demir medenciliği başlatıldı.

ostarmenia

Altın, İspir’de, Ermeni Toros’ta ve birçok başka yerlerde, gümüş  Tsopk’ta, bakır Gugark’ta, Ağdznik’te ve Syunik’te (Kapan) vs, kurşun ise Van gölünün güneyindeki bölgelerde işleniyordu. Ağdznik’te  ve başka yerlerde zengin demir maden ocakları vardı. Eskiden beri Koğb, Nahçıvan ve Kağzvan’ın tuz madenleri meşhurdu.

ջերմուկ ostarmenia

Ermeni Platosu’ndaki metal dışı maden kaynakları hemen hemen  tükenmezdir. Tüf, bazalt (kuvars), volkanik killer, granit ve mermer maden ocaklari mevcuttur. “Aşkharhatsuyts”ta yer alan bilgilere göre, Turuberan’da siyah ve beyaz petrol kaynakları da vardı. Ermenistan Cumhuriyeti’nin topraklarında ise Cacur ve Cermanis kömür maden ocakları bilinmektedir.

Ermeni Platosu çeşitli yapı malzemeler bakımından da zengindir. Burada renkli tüfler (pembe, beyaz, kara v.b.- özellikle Artik medeni meşhurdur), mermer, bazalt, granit, şap (bileşik), ponza (çakmaktaşı), perlit, kil, kireçtaşı, kömür ve diğer mineraller bakımından zengin maden ocakları bulunmaktadır.

 Ermeni Platosu’nun adeta her köşesinde “Cermukler” adı ile bilinen sıcak ve soğuk çeşmeler  vardır. Eskiden ver Vayots Dzor Cermuk’u, Karin ovasındaki Yeğegik (Yeğegi), Tsağkotn’daki Varşak Çeşmeleri, Cermacur/ Sıcak Su (Saray Hamamları), Vaykunik (Artsakh) bölgesindeki   şifalı sular vs.  meşhurdu. Ayrıca Bjni, Arzni, Dilijan, Ararat, Gavar’daki sıcak ve soğuk maden suyu çeşmeleri de bilinmekteydi.

Ermeni Platosu,  zengin ve özgün bitki çeşitliliğiyle de dikkat çekiyor.  Burada, Ararat buğdayları,  Ermeni üvezi, Nairi badem ağacı da dahil olmak üzere  200’ü endemik olan  toplam 4 bin bitki yetişmektedir. Burada periploca, salvinia, Kafkas ormangülü  gibi birçok nadir bitkiler ve diğer yerlerden getirilen binlerce başka çeşitler rastlanmaktadır. Esans üretilen ve şifalı bitkiler de aynı şekilde yaygın olarak yetişmektedir.

ostarmenia

Oldukça az olan ormanlar, genellikle  Artsakh, Syunik, Gugarkh, Tayk, Rshtunik tarihi bölgelerde bulunuyor. Bu ormanlarda özellikle dişbudak, gürgen, meşe, ardıç,  kayın, badem  ağacı  vs yetişiyor.

Meyve ağaclarından ise Ermeni Platosun’da özellikle kayısı, şeftali, armut , elma, kiraz ve vişne ağaçları, tahıllardan ise  buğday, arpa, darı yetiştiriliyor.

ostarmenia

Ermeni Platosundai hayvanlar çeşitliliği bakımından da dikkat çekicidir. Dağların yüksek bölgelerinde yaban koyunu, yaban keçisi, çakal, dağ eteklerinde ise  beyaz kirpi, köstebek, aktavşan, step kedisi yaşıyor.  Aynı zamanda platoda  birçok yılan, kuş ve balık türleri vardır. Böcek, çekige, örümcek ve tarantula çeşitleri de çok yaygındır. Ormanlarda karaca, yaban domuzu, ayı, sincap yaşıyor.  Nehir ve göller, balık çeşitleriyle zengindir. Özellikle Sevan gölünün alabalığı meşhurdur.


armenian hourse ostarmenia

Ermeni Platosu, eskiden beri at yetiştiriciliğinin en meşhur merkezlerinden biri olarak tanınmıştır. Yunan tarihçi ve coğrafyacı Strabon’a göre, Akamenid döneminde Ermenistan, Mihr (Mitra) tanrısına adanmış etkinlikler için yıllık 20 bin kısrak yetiştiriyordu. At yetiştiriciliği bakımından özellikle Artsakh meşhurdu.

Ermeni Platosunda eskiden beri yaygın olarak domuz da yetıştirilmiştir.

Ermeni Platosu, çok özel bir kedi çeşidi olan Van kedisinin ana vatanıdır.

    

ERMENİCE

armenianculture-1

Ermenice, Ermeni halkının ulusal dili ve Ermenistan Cumhuriyeti ile Dağlik Karabağ Cumhuriyeti’nin resmi dilidir. Javakhk’ta ve Diasporada da konuşulan Ermenice, dünyanın en eski dillerinden biridir.

Ermenice,­­ Hint-Avrupa dil ailesine mensup bağımsız bir alt grup dilidir. Ermeni harflerinin yaratılışından sonra, yani 5. asrın başından beri yazılı olarak nesillere aktarılmaya başlamıştır.

Daha fazla oku →

ERMENI KÜLTÜRÜ

Ermeni kültürü, her zaman farklı halkların etkileşim alanında bulunan, fakat bununla beraber kendi özgünlüğünü ve benzersizliğini koruyabilen çok zor ve esnek bir system.

Ermeni kültürü, dünya kültürü bakımından da dikkat çekicidir, çünkü kendine ait olanı özenle koruyarak ve zenginleştirerek Ermeni halkı, dünya halklarının genel kültür hazinesine önemli katkı sağlamıştır.

Ermeni mimarisinin ve özellikle kilise mimarisinin birçok özellikleri vardır. Sivri kubbesi, taştan yapılmış olması, ışık ve gölge armonisinin enteresan bir şekilde kombine edilmiş olması, bu özellikler arasında.

Edebiyat, Ermeni kültürel ve etnik kimliği için önemli bir rol almıştır. Hristiyanlık dinini ve Ermeniceyi tamamıyla yansıtan ve asırlar boyunca ciddi değişikliklere maruz kalmayan Ermeni harflerin, Mesrop Maştots tarafından yaratılması, yeni ve özel kültürel geleneklerin oluşturulmasında çok önemli oldu.

ostarmenia

Harflerin yaratılışından sonra en eski Ermeni el yazmalı magağatlar (deri kağıtlar) meydana geldi. Ez yazılarının büyük bir kısmı, eski bilim adamlarının, ilahiyat, astronomi, astroloji, simya (alşimi), coğrafya, tarih, tıp, şiit ve müzik üzerine yaptıkları bilim ve araştırma çalışmalarıdır.

Renglilik ve tarz çeşitliliğiyle, en eski örnekleri . asıra ait olan  Ermeni  minyatürü (özellikle kitaplarda kullanılan) da dikkat çekicidir.

Minyatür, heykelcilik ve fresk sanatının antic geleneklerini geliştirilmesinin sonucunda  19. Asırda Ermeni ulusal sanatı meydana gelmiştir.

ostarmenia

Kafkasya Bölgesi ve özellikle Ermenistan, bilim adamları tarafından halıcığılığın beşiği olarak tanınmıştır.

Ermeni tiyatrosu,  Yunan ve Roma tiyatrosuyla birlikte dünyanın en eski tiyatroları arasına giriyor.

Ermeni sineması, müziği ve dansları, milli kıyafetleri de son derece özel ve dikkat çekicidir. 

 

ERMENI EYALETLIĞI

Ermeni devletlerin tarihi, beş bin yıl öncesine kadar uzanıyor. Eskiden Ermeni devletinin sınırları, Ermeni Platosuna denk gelmekteydi. Ermeni devleti, İsa’dan Önce birinci asırda büyüklüğünün zirvesine ulaşmıştır. Siyasi gelişmeler nedeniyle Ermeniler, ilk defa olarak 428 tarihinde bağımsız devletlerini kaybettiler. 5 asırda kurtuluş savaşları sayesinde Ermenistan’ın büyük bir kısmında tekrar devletimsi kuruluşlar ortaya geldi. Ermeni Platosunda bağımsız bir Ermeni devletinin yeniden kurulması ise 9.-11. yüzyıllarında gerçekleşti. 11. Yüzyılında ise Ermeni Platosunun dışında bulunan Kilikya’da da bir bağımsız Ermeni devleti kuruldu.

1375 yılında Sis başkentli Ermeni devletinin yok edilmesinden sonar Ermeniler,  500 yıl boyunca yeni bir devlet kuramadılar.

1918 yılında Ermenistan Cumhuriyeti olarak yeni bir Ermeni devleti meydana geldi.

Günmüzde Ermeni Platosunda 2 Ermeni devleti mevcuttur, fakat bu ikisi beraber tarihi vatanımızın topraklarının yaklaşık 1/10’luk kısmını ancak içeriyorlar.

Ermenistan Cumhuriyeti

Artsah (Dağlık Karabağ) Cumhuriyeti

Narine Tadevosyan tarafından redakte edildi

© "Cultural Center of the East" NGO; Yerevan 2014-2017